Etten-Leur in beeld - Beelden, objecten en gedenktekens

Beelden en gedenktekens in Etten-Leur

Vincent van Gogh

Het bronzen beeld van Vincent van Gogh in de binnentuin bij het stadskantoor herinnert aan deze grote kunstenaar, die in 1881 in Etten-Leur woonde en werkte. Het beeld is een creatie van Hein Vree en dateert uit 1990, het honderdste sterfjaar van Vincent van Gogh. Het beeld staat ongeveer op de plek waar tot het begin van de 20^e eeuw de hervormde pastorie stond, waar Vincent tijdelijk verbleef.

De zonnebloemen met de kraaien

Het kunstwerk "De zonnebloemen met de kraaien" op het Vincent van Goghplein is van de hand van kunstnares Linda Scheepers-Konings. Het beeld dat in brons is uitgevoerd stelt een vlucht kraaien voor die opvliegt uit een veld zonnebloemen. Het kunstwerk is geinspireerd op het schilderij "Het korenveld met de kraaien" dat Vincent van Gogh aan het einde van zijn leven in Auvers, Frankrijk, schilderde. Het kunstwerk is 126 cm hoog en is onthuld bij de ingebruikname van het vernieuwde Vincent van Goghplein op 5 april 2003.

Adriaan van Bergen

Een tweede markante inwoner van Etten-Leur is de turfschipper Adriaan van Bergen. Hij heeft in de Tachtigjarige oorlog de Prins van Oranje met een historische list geholpen om Breda te heroveren op de Spanjaarden. Zijn standbeeld staat heel toepasselijk aan de Leurse Haven in Etten-Leur-Noord, vanwaar hij vertrok met zijn turfschip. Het beeld is gemaakt door Bart van Hove en opgericht in 1904.

Gedenknaald vliegtuigopstijging

(Foto: www.100jaarluchtvaart.nl)

De Leurse industrieel Heerma van Voss was in 1909 de initiatiefnemer van de eerste vliegtuigopstijging in Nederland, die plaatsvond in het zuidelijk buitengebied van Etten-Leur ter gelegenheid van het 40-jarig bestaan van zijn suikerfabriek. Een gedenknaald aan de Rijsbergseweg herinnert aan dit bijzondere evenement. De naald is onthuld in 1935 bij de 25-jarige herdenking van de vliegtuigopstijging. In juni 2009 vond de herdenking van 100 jaar luchtvaart in Nederland plaats (zie verderop bij “Wright Flyer replica”).

Gedenkteken voor gevallenen

(Foto Hans van Berkel/HVB Foto Producties)

In het Heerma van Vossplantsoen (aan het Van Bergenplein) staat een gedenkteken voor gevallenen, die sinds het begin van de Tweede Wereldoorlog tot op heden zijn omgekomen door oorlogshandelingen en terreur. Het gedenkteken is ontworpen door de beeldend kunstenaar Niko de Wit uit Tilburg, die het oorspronkelijk aanwezige monumentje erin heeft verwerkt. Jaarlijks op 4 mei vindt hier de herdenking van de gevallenen plaats.

Oderkerkpark

(Evolutie en Waaggebouw/AVB Foto)

Het Oderkerkpark in het centrum herbergt verschillende kunstwerken: het monument ter nagedachtenis aan wijlen A. Oderkerk (burgemeester van Etten-Leur van 1960-1976) vervaardigd door Niels Steenbergen (onthuld in 1983), het beeld Evolutie (een gevleugeld paard voortkomend uit een ontwikkeling) gemaakt door Kees Keijzer (uit 1970) en een fontein als verfraaiing van de beide seniorenflats. Het aanwezige Waaggebouw (uit 1973) is in 2001 verplaatst van de Markt naar het Oderkerkpark.

(Fontein Van Kuijckflat-Oderkerkpark/AVB Foto)

Stationsplein en Concordialaan

(Kunstwerk met waterpartij Stationsplein/AVB Foto)

Nog twee objecten van de eerdergenoemde Kees Keijzer zijn te vinden op het Stationsplein en in de Concordialaan. Op het Stationsplein staat sinds 1975 tegenover het NS-station een door de Rabobank geschonken metalen kunstwerk met waterpartij. In de Concordialaan staat sinds 1974 het beeld Twee in gesprek, dat in 1978 is omgedoopt in De twee wethouders. Een hommage aan de oud-wethouders Leon de Bruijn en Jos Luijkx. Het beeld staat op de plek, waar Etten en Leur stedenbouwkundig aaneengebouwd zijn.

Bank van Alex Koopmanschap, Hoevenseweg

Aan de Hoevenseweg ten noorden van de spoorlijn bevindt zich een zitbank met inscriptie ter nagedachtenis aan Alex Koopmanschap, die in de 60-er jaren de stuwende kracht was achter het jongerenwerk in Etten-Leur.

Heilig Hartbeeld voor St. Lambertuskerk

(AVB Foto)

Op het plein voor de R.K. Kerk Sint Lambertus aan de Markt staat een groot bronzen Heilig Hartbeeld op een hardstenen sokkel met daarin het opschrift “Etten aan het Heilig Hart”. Het beeld is op 15 augustus 1926 plechtig ingewijd door de toenmalige pastoor, deken J. van den Biezen. Het is gemaakt door C.A. Smout, die ook het bronzen borstbeeld van Heerma van Voss (in het Trouwkerkje) vervaardigde. Het H. Hartbeeld heeft sinds 2001 de status van Rijksmonument. De Neogotische, driebeukige kruisbasiliek waar het beeld voor staat, is in 1878 gewijd.

D’n Dsjokkie en Un Stijloor

Twee opvallende beeldjes op de Markt. D’n Dsjokkie - van kunstenaar Willem Nagtzaam - is een schenking van de plaatselijke carnavalskapel De Dsjokkies aan het gemeentebestuur ter gelegenheid van het 11-jarige bestaan van deze kapel in 1981.

Het beeld Un Stijloor is vervaardigd door Ron Dirven, beeldhouwer/ kunstenaar uit Etten-Leur. Het beeldje is opgericht ter gelegenheid van het 44-jarige (4 x 11 jaar) bestaan van Stichting Carnaval “De Stijloren” in 1996.

Meisje met pop aan het Marijkeplein

(AVB Foto)

Op het Marijkeplein staat sinds 1963 dit bronzen beeldje van een meisje met een pop van beeldhouwer Theo Forrer.

Kunstwerk bij de cirkelflat aan de Bosuil

Een vier meter hoog kunstwerk behorend tot de serie van zes “Gehelmden”. Het is van de hand van Wim Klabbers. Het beeld is opgebouwd uit gebogen aan elkaar geklonken stukken plaatijzer in de vorm van een zittende menselijke figuur. Het kunstwerk dat is onthuld op 24 mei 1990 is een geschenk van de bouwbedrijven Bennebroek en Van Agtmaal.

Kunstwerk Brandseweg/Praam

(impressie van het beeld)

Nabij de kruising Brandseweg/Praam in Etten-Leur-Noord staat sinds 3 december 1991 het kunstwerk “Mens in de ruimte” van Paul Reinhard. Dit is aangeboden aan het gemeentebestuur door de directie van Mabon b.v. Projectontwikkeling.

Waterbeeld “Hooghuis”

Kunstwerk van Niko de Wit op de hoek Schoonhout/Oude Bredaseweg ter hoogte van de entree van de woonwijk “Het Hooghuis”. Een bronzen waterbeeld dat bestaat uit een rechthoekig, dikwandig bassin waaruit een bussel kolommen lijkt te stromen. De schuine stand van het waterbassin geeft het beeld een sterk ruimtelijke werking. Het waterbeeld is onthuld in 1993.

Kunstwerk aan de Veldweg

(Foto Hans van Berkel/HVB Foto Producties)

Een roestvrijstalen kunstwerk van de monumentaal beeldhouwer Jan de Baat. De kunstenaar heeft het beeld afgestemd op de locatie: de entree/uitrit van de wijk Klein Sander. Degene die per auto de wijk inrijdt, moet afremmen, hetgeen een golfbeweging geeft. Dat komt tot uitdrukking in de wimpel. Andersom geldt, dat degene die per auto de wijk uitrijdt, als het ware de vrije ruimte ingaat, wat evenzeer uit het beeld mag spreken.

Deze achterliggende gedachte maakt dat het beeld plaatsgebonden is.

Kunstwerk bij kantoorgebouw Woonstichting Etten-Leur aan het Schoonhout

Wat betreft het onderwerp speelt het object in op de problematiek van land en water. Dit sluit aan op de architectuur van het gebouw van de Woonstichting Etten-Leur. Het kunstwerk bestaat uit een uit het water komende stapeling ruwe blokken steen met daar bovenop een gepolijste steen. Het kunstwerk is een creatie van Adri Verhoeven.

Kunstwerk op de grens van de woonwijken Groot Sander en Lage Banken

Het kunstwerk op de grens van de woonwijken Groot Sander en Lage Banken is een roestvrijstalen plastiek vervaardigd door de kunstenares Margot Zandstra. Het is geplaatst op een betonnen plateau in de vijver in het park aan de Thorbeckelaan. Het staal van de verticale platen is mat, de verbindende horizontale stalen zijn glanzend. De kunstenares heeft gekozen voor een beeld in roestvrij staal, omdat zij de omgeving voldoende kleurrijk vindt.

Kunstwerk in wijk De Grient

Het kunstwerk in wijk De Grient bestaat uit één hoge toren van drie losstaande staalplaten met een rode laklaag, vervaardigd door de kunstenares Eline Ouwendijk. De kleur rood van het kunstwerk refereert aan de meekrapteelt. Een trap naar de onbekende toekomst vormt het centrum van het beeld. Het verleden wordt gesymboliseerd door een lage torenplaat en de middelste plaat (het heden) bevat de aluminium afdrukken van kinderhandjes uit de wijk. Het kunstwerk is in 1999 geplaatst op een glooiende heuvel in het centrale park van de wijk (renovatie in 2008 na beschadiging).

Plein der schone gedachten

Op en rond het open binnenterrein van Het Hooghuys aan het Van Bergenplein in Etten-Leur-Noord bevindt zich het Plein der schone gedachten. De collectie, die bestaat uit zes beelden, is een initiatief van de stichting Amantius samen met de kunstcommissie van de stichting Het Hooghuys.

Verlichtingselementen bij de Coen de Koningbrug

Langs de Leurse Haven bij de woonwijk De Keen accentueren verlichtingselementen de Coen de Koningbrug. De verlichtingselementen zijn in een vloeiende lijn evenwijdig aan het fietspad geplaatst op een regelmatige afstand van elkaar. Zij zijn voorzien van een verlichtingsarmatuur en een rood toplicht. Vormgeving en uitstraling roepen associaties op met water en (zeil)boten. De vorm van het verlichtingselement doet denken aan een scheepslantaarn.

Kunstwerk rotonde Anna van Berchemlaan – Rode Poort “Uilenbos”

Kunstenares Marte Röling heeft het kunstwerk Uilenbos ontworpen, bestaande uit zeven Cortenstalen zuilen waarop 21 met bladgoud beklede elementen en zes uilen zijn bevestigd. Dit kunstwerk nabij het Winkelhart is geplaatst in augustus 2005.

Kunstwerk rotonde Couperuslaan – Schoonhout “De Jacht”

(Foto Hans van Berkel/HVB Foto Producties)

Tom Puckey heeft voor deze rotonde een kunstwerk gemaakt van 52 echte bomen (iepen), vier aluminium bomen en acht bronzen windhonden. De kunstenaar heeft zich laten inspireren door het schilderij De Jacht van de middeleeuwse Italiaanse schilder Paulo Ucello. Ook dit kunstwerk is geplaatst in augustus 2005.

Kunstwerk rotonde Grauwe Polder – Heistraat

Ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van de Industriële Kring Etten-Leur is dit kunstwerk van de Antwerpse kunstenaar Eric Verhelst aangeboden door IKE aan de inwoners van Etten-Leur. De onthulling was op 26 september 2006. Het 7 ton wegende en 2,5 meter hoge kunstwerk in blauwe hardsteen symboliseert het nooit stilstaande wiel van de industriële bedrijvigheid op de grens van het centrum/winkelhart en het bedrijventerrein Vosdonk.

Het kunstwerk is eind maart 2010 beschadigd bij een verkeersongeval. Herstel volgt later in 2010.

Schoenmakers Dome

(Foto Hans van Berkel/HVB Foto Producties)

In de nieuwbouwwijk Schoenmakershoek in Etten-Leur-Noord is een opvallende koepelvormige folly (= een opzettelijk bizar bouwwerk) te vinden. De Schoenmakers Dome is een ontwerp van kunstenaar Aeneas Wilder in opdracht van Woonstichting Etten-Leur. In de koepel blijf je in contact met de omgeving, omdat je door de constructie heen kunt kijken. Behalve een kunstwerk is de Dome ook een presentatie van het nieuwbouwproject Schoenmakershoek. Het kunstwerk is geopend op 9 januari 2008.

(Foto Hans van Berkel/HVB Foto Producties)

Kunstwerk Vioolstraat

(Foto Hans van Berkel /HVB Foto Producties)

Ter gelegenheid van het project “Gemeente en WEL” is tijdens de Voortuinenwedstrijd in wijk Grauwe Polder in de Vioolstraat een kunstwerk geplaatst. Het beeldje is in aanwezigheid van de kunstenaar Jos Hamann (links op de foto) onthuld op 8 november 2008 door televisie-tuinman Rob Verlinden (rechts op de foto). Op de sokkelplaquette staat: “Samen halen we het beste uit de wijk”.

Wright Flyer replica op rotonde Vosdonk-Vossendaal

Op 18 juni 2009 is door Amanda Wright Lane, de achterkleinnicht van de Gebroeders Wright, de Landmark van de Wright Flyer op de rotonde Vosdonk-Vossendaal onthuld. Het is het grootste Wright Flyer monument ter wereld op een 6 meter hoge stalen paal. De replica van het eerste vliegtuig dat in Nederland opsteeg, is gemaakt door leerlingen van de Vakopleiding Metaal uit Etten-Leur. Tijdens de onthulling bracht het koor De Cantorije een speciaal gecomponeerd luchtvaartlied ten gehore: De Verwondering, geschreven door Pieter van Dijck in 1995. Het lied is als het ware een ooggetuigeverslag van de eerste vlucht. Het stuk duurt vier minuten, dat is net zo lang als de eerste vlucht zelf die plaatsvond in 1909 in Etten-Leur (zie ook hierboven de informatie bij “Gedenknaald vliegtuigopstijging”).

(Foto’s Hans van Berkel / HVB Fotoproducties)

Close Harmony

Beeldend kunstenaar Thea van Vliet heeft speciaal voor de wijk Etten-Leur-Noord een kunstobject ontworpen dat zij vervolgens samen met leerlingen van de Hasselbraam, het Munnikenheidecollege en met een aantal bewoners heeft vervaardigd.

Het kunstwerk staat op de groenstrook nabij basisschool de Hasselbraam (Van ’t Hoffstraat/Concordialaan). Wethouder Jan van Hal heeft het samen met Thea van Vliet onthuld op 20 november 2009. Thea van Vliet had zelf geen naam gegeven aan het kunstwerk. Op basis van alle inzendingen heeft zij de naam “Close Harmony” gekozen.

Haar motivering is gebaseerd op de inhoud van het beeld. Dit heeft te maken met allerlei onderdelen van de Leur die samen een geheel vormen en de identiteit van de Leur moeten bewaren. Ook het gevoelsmatig goed samengaan met Etten als wens naar de toekomst is in dit beeld en in de nieuwe naam terug te zien. Daarbij heeft ze zich laten inspireren door de speciale term voortkomend uit de muziek. Muziek is één van de belangrijke items binnen de kunst, omdat het zoveel op kan roepen, zonder dat het tastbaar materiaal is.

(Foto Hans van Berkel/HVB Fotoproducties)