Toespraak burgemeester Starmans – Dodenherdenking 4 mei

Geachte aanwezigen, beste inwoners van Etten‑Leur,

Vandaag herdenken wij mensen die hun leven verloren door oorlog en geweld.
Mensen die werden vermoord om wie zij waren.
Mensen die stierven door honger, uitputting of uitsluiting.
En mensen die vochten voor vrijheid, recht en vrede.

We herdenken hen vandaag samen, omdat achter ieder verlies een mens schuilgaat. En hun levens hebben ons nog altijd iets te zeggen.

Op deze dag staan we stil bij waar onze vrijheid vandaan komt.
Onze democratie en onze rechtsstaat zijn niet vanzelfsprekend.
Zij zijn gebouwd op ervaringen uit het verleden – vaak pijnlijk, soms beschamend – maar altijd leerzaam.
Daarom moeten we die geschiedenis blijven begrijpen.
Niet om erin te blijven hangen, maar om te herkennen wat er op het spel staat.

Oorlog en onderdrukking begonnen niet met geweld.
Het begon met woorden.
Met het aanwijzen van ‘de ander’.
Met wij-zij-denken, met ontmenselijking, met wegkijken.
Met mensen die dachten: het zal zo’n vaart niet lopen.

Ze waren stil. Afwachtend. Vaak ook bang.
En zo bleef onrecht te lang onbeantwoord. Maar uiteindelijk maakte de meeste mensen wel een keuze. Goed of fout.

Holocaustoverlevende Elie Wiesel zei daarover: “Het tegenovergestelde van liefde is niet haat, maar onverschilligheid.”
Woorden die ons eraan herinneren dat niet-handelen ook gevolgen heeft.

Hier, in Etten‑Leur, weten we hoe belangrijk verbondenheid is.
Een gemeenschap die zich kenmerkt op de volgende wijze:
gastvrij, open en betrokken.
Een plek waar verschil naast elkaar mag bestaan, maar we moeten daar samen zorg voor blijven dragen.

Gisteren openden we een beleefroute die ons uitnodigt om de geschiedenis van dichtbij te ervaren.
Niet als een verhaal van ver weg, maar als iets dat zich afspeelde tussen gewone mensen, op plekken die we herkennen.
Een herinnering dat vrijheid niet groot begint, maar klein:
in aandacht, in opkomen voor elkaar, in niet wegkijken wanneer het erop aankomt.

Die verantwoordelijkheid zien we dagelijks terug bij mensen die zich inzetten voor de veiligheid van onze vrije samenleving.
Onder hen zijn veteranen die, op uiteenlopende missies en vaak ver van huis, hebben gediend in naam van vrede en veiligheid.
Maar ook hulpverleners en andere professionals die – toen en nu – bereid zijn verantwoordelijkheid te dragen wanneer het erop aankomt.

Die inzet vraagt soms grote persoonlijke offers. Niet alleen van henzelf, maar ook van de mensen om hen heen, die meeleven, meedragen en vaak in stilte mee zorgen.

Voor die inzet, vaak vanzelfsprekend gevonden maar nooit vanzelfsprekend gegeven, spreken wij vandaag onze dank uit.
Hun aanwezigheid hier vandaag onderstreept dat vrijheid kwetsbaar is en nooit zonder zorg kan bestaan.

Wij leven in een wereld waarin oorlog woedt.
Waarin polarisatie en uitsluiting toenemen.
Waarin woorden opnieuw verharden en tegenstellingen worden uitvergroot.
Juist daarom is herdenken geen ritueel uit het verleden, maar blijft het een opdracht voor het heden.

Nelson Mandela verwoordde dat zo:
“Vrijheid is niet alleen het afwerpen van je ketenen, maar ook in vrijheid leven met respect voor anderen.”

Laten we daar vandaag samen bij stilstaan.
En laten we die gedachte meenemen – in stilte, in herinnering,
en in de keuzes die wij elke dag opnieuw maken.